Bezpretensjonalne studium kobiecości

„Pocieszenie” Anny Gavaldy zaczyna się od opowieści o Niani. Niania miał długie paznokcie, czerwone usta i pierścionki na palcach. Był transwestytą. Był także przyjacielem Anauk – kobiety, która pozostawiła wyraźny ślad w życiu małego Charlesa, nauczyła go zachwytu nad światem i pewności siebie. Nauczyła go marzyć. Ta kobieta była matką jego najlepszego kolegi. I to ona jest dobrym duchem tej przedziwnej, pełnej subtelnego humoru powieści o paryskim architekcie, poszukującym własnego miejsca na ziemi.

Charles dobiega pięćdziesiątki. Ma dobrze płatną pracę, stałą życiową partnerkę i przybraną nastoletnią córkę. Zaczyna łysieć. Jego życie jest poukładane, toczy się powoli między dobrze prosperującą firmą, a domem. Ten starannie ułożony obrazek wali się w gruzy, gdy Charles dostaje wiadomość o śmierci Anauk. Trzy krótkie słowa: Anauk nie żyje – budzą mężczyznę z letargu i sprawiają, że na swoje życie spogląda z zupełnie innej perspektywy. Zaczyna poszukiwać w nim tej radości, którą odkrywała przed nim Anauk. I nie może jej odnaleźć. Jego partnerka go zdradza. Traci kontakt z córką. Praca przestała przynosić satysfakcję. Postanawia więc wyruszyć w podróż, by odnaleźć ślady swojej zmarłej przyjaciółki.

Brzmi znajomo? Kryzys wieku średniego, powrót do czasów dzieciństwa, poszukiwanie własnej arkadii to tematy wyeksploatowane zarówno przez literaturę, jak i film. Anna Gavalda nadała jednak tym, zdawać by się mogło, wyczerpanym wątkom, bardzo interesującą oprawę.

Niewątpliwym atutem książki jest postać głównego bohatera. Charlesa po prostu nie da się nie lubić. Bez względu na to czy akurat żartuje, złości się, narzeka czy też komentuje wydarzenia, wywołuje na twarzy czytelnika uśmiech, niejednokrotnie przeradzający się w szczery wybuch śmiechu. Co więcej, wraz z rozwojem akcji Charles zaczyna się zmieniać. Ewoluuje, a wraz z nim zmienia się narracja. Z pierwszoosobowej powoli przeistacza się w trzecioosobową. Anna Gavalda nie traci na szczęście literackiej płynności. „Pocieszenie” czyta się szybko. Dialogi są zabawne i naturalne. Bez sztuczności i literackiej emfazy. Pisarka lubi bawić się słowami. W jej narracji czuć emocje, które często gwałtownie wzbijają się w górę, by za chwilę wrócić do właściwego poziomu.

„Pocieszenie” można bez wątpienia zaliczyć do prozy sentymentalnej. Pełno tu proustowskich magdalenek. Charles podczas swojej podróży nieustannie toczy wojnę z własną pamięcią. Widać, że wspomnienia tego, co nieodwracalnie utracił, sprawiają mu ból. Jednocześnie zdaje sobie sprawę, że musi wziąć się za rogi ze swoim dzieciństwem, aby móc odbudować własne życie. Pomoże mu w tym uroczy zakątek na południu Francji, dom wypełniony dziećmi, stary pies wylegujący się przed kominkiem i pewna tajemnicza kobieta.

Jednakże proza Gavaldy to przede wszystkim kameralne studium kobiecości. Anauk i jej poharatane życie. Anauk i zmiany nastrojów. Anauk i niezwykła wrażliwość. Jej szczerość, prostolinijność, delikatność. I wybuchowy temperament. Pragnienie życia i odwieczne poczucie zagubienia. I bez wątpienia silna osobowość. Portret Anauk malowany jest powoli. Nieustannie się zmienia, migocze. Raz nasycony kolorami, po chwili blaknie, to znów błyszczy. Kolejne fakty, o których opowiada nam Charles, odsłaniają czytelnikowi wielowymiarowość jej usposobienia. Umożliwiają także poznanie okoliczności, które ukształtowały jej charakter.

„Pocieszenie” to subtelna opowieść o poszukiwaniu własnej drogi. Osobiste, intymne niemal wyznanie. To także książka przepełniona ciepłem i słońcem. Barwna, zarazem smutna i zabawna. Bardzo codzienna. Ale przede wszystkim pięknie napisana. Dawno lektura nie sprawiła mi takiej przyjemności.

Anna Gavalda, Pocieszenie, wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2009.