Gorzkie pokolenia

Mówi się, że dzieci nie powinny ponosić odpowiedzialności za czyny swoich rodziców. Ale kiedy życie w brutalny sposób konfrontuje dwoje zakochanych w sobie młodych ludzi z bolesną przeszłością ich rodzin, sprawa nie wydaje się być już taka prosta. Na własnej skórze przekonają się tym Agata i Andrzej – najmłodsi bohaterowie „Gorzkiej miłości” Moniki Warneńskiej.

Głównym bohaterem książki jest tytułowa miłość, łącząca kolejne pary z kolejnych pokoleń. Historia zaczyna się od Zuzanny i Kamila - nauczycielki i oficera w czasie wojny czynnie zaangażowanego w ruch oporu. Kiedy po wojnie nowe władze pod zarzutem szpiegostwa skazują go na śmierć, ona, młoda matka dwóch dziewczynek, musi poradzić sobie bez pracy i godziwych warunków do życia. Nie bez wysiłku i z pomocą nielicznych życzliwych osób udaje jej się wyjść na prostą. Wiele lat później – na krótko przed wybuchem stanu wojennego -  jej wnuk Andrzej poznaje Agatę, plastyczkę z Wrocławia. Ich wspólna przyszłość staje pod znakiem zapytania, gdy na jaw wychodzi rodzinna tajemnica, której rozwiązania trzeba szukać właśnie w powojennych wydarzeniach.

Monika Warneńska napisała wielowątkową opowieść o różnych obliczach miłości, którą najlepiej opisuje tytułowy przymiotnik: gorzka. Poznajemy bohaterów, których to uczucie z jednej strony uszczęśliwia, a z drugiej zmusza do postępowania wbrew sobie czy innym. Autorka kreśli nie jeden, a wiele portretów psychologicznych swoich bohaterów. Każdy z nich kocha inaczej: w przypadku Zuzanny miłość do córek pomaga przetrwać ciężki okres po śmierci męża, Andrzeja to samo uczucie doprowadza do odważnej decyzji, niezgodnej z wolą rodziców. Książka obfituje w emocjonalne opisy przeżyć, z którymi każdy czytelnik może się w jakimś stopniu utożsamić, co nadaje „Gorzkiej miłości” uniwersalnego charakteru.

Niewątpliwym walorem książki jest jej tło historyczne: II wojna światowa i czasy powojenne, a także wybuchający pod koniec akcji stan wojenny. Porusza przede wszystkim opowieść o trudnym życiu wykluczonych społecznie rodzin osób po wojnie skazanych ze względów politycznych. Autorka pokazuje, jak bezwzględnie można kogoś napiętnować i jak trudno tym pokrzywdzonym jest później odzyskać wiarę w ludzi, przyjaźń czy wreszcie bezinteresowną pomoc. Ponadto Warneńska podejmuje temat patriotyzmu, a w jego kontekście także emigracji z kraju – w tym wypadku w trudnym roku 1981.

Fabuła „Gorzkiej miłości” jest ciekawie skonstruowana i to pomimo, że autorka już na samym początku poniekąd zdradza nam, co stanie się z parą głównych bohaterów. Nie wiemy tylko, dlaczego tak postąpili – a żeby się dowiedzieć, musimy przeczytać całość. Akcja rozpoczyna się przed wojną ślubem Zuzanny i Kamila, następnie autorka zręcznie przeprowadza nas przez dzieje powojenne, żebyśmy na początku lat 80. z Agatą i Andrzejem mogli poznać tajemnicę jej ojca. Pewne kwestie są przewidywalne, inne zaś zdecydowanie zaskakują. Książka nie jest typowym romansem, ale nie brakuje w niej kilku charakterystycznych dla tego typu literatury chwytów i zbiegów okoliczności.

„Gorzka miłość” jest skierowana raczej do kobiet, choć i panowie znajdą w niej ciekawą lekturę, bo interesujące tło historyczne łączy się w niej z uniwersalnymi przemyśleniami o miłości. Książka udowadnia nam przede wszystkim banalną prawdę o tym, że miłość jest wieczna. I nawet gdy tracimy kogoś bardzo nam bliskiego, to wcale nie oznacza końca uczucia. Przypomina nam o tym Kamil, który we śnie mówił do żony: "Jestem przy tobie; jestem, tylko inaczej."

Monika Warneńska, Gorzka miłość, wydawnictwo Poradnia K, Warszawa 2010.