Na "Huśtawce"

Czytając „Wzory małżeństwa i rodziny. Od tradycyjnej jednorodności do współczesnych skrajności” Lucjana Kocika czy „Historię seksualności” Michela Foucault, uświadamiamy sobie, jak młodą jest koncepcja utożsamiania małżeństwa z miłością. W systemie klasowym nie miały one ze sobą wiele wspólnego. Małżeństwo służyło poszerzaniu własności, hołdowaniu etykiety i utrzymaniu społecznych dysproporcji.

Kobieta nie pracowała. Pozbawiona stałych dochodów nie mogła sobie pozwolić na zostawienie męża, czy opuszczenie rodziny. W (pozornie) egalitarnym systemie komunistycznym zaś, miłość pozostawała formą anty-systemowego buntu, a małżeństwo hołubieniem przedwojennych tradycji, do której tęskniono. Rozwód i tu nie był dobrze widziany, bo akceptowany przez ateistyczną władzę, stawał się wyrazem poddawania się „ich” prawom.

W XXI wieku mąż i żona są ze sobą wyłącznie z własnego wyboru. Kiedy pojawiają się problemy, pojawia się decyzja o odejściu. Motywacji do utrzymania związku dostarczają jedynie wyrzuty sumienia – zazwyczaj dzieci. Jednak i te stają się coraz słabszą kartą przetargową.

Lewkowicz w swoim filmie wprowadza nas w układ klasycznego trójkąta. Michał (Wojtek Zieliński) trzydziestoletni ojciec wychowuje córkę wraz z ponętną żoną - Anną (Joanna Orleańska). Monotonną sielankę ich małżeństwa zaburzyła zmysłowa Karolina (Karolina Gorczyca). Femme fatale uwodząca atrakcyjnego żonatego? Odwrotnie – ofiara jego miłości. Michał kocha bowiem obie panie i ani myśli, z którejś z nich rezygnować. Konieczność wyboru pojawia się jednak, kiedy romans odkrywa żona, a kochanka stawia bezwzględne ultimatum.

Siłą „Huśtawki” są niezręczne pytania, które stawia widzowi. Czy miłość to uczucie żywione wyłącznie do tej jedynej, czy też można kochać dwie osoby? Czy lepiej dusić się w małżeństwie o niepewnej przyszłości, czy też zaryzykować go dla powrotu do młodości, wybuchu uczuć i odświeżenia emocji? Piętą achillesową pozostają odpowiedzi, które reżyser podsuwa. Jednak abstrahując od zakończenia filmu, dzieło Lewkowicza pozostaje oryginalnym głosem dzisiejszych trzydziestolatków - ustawionych życiowo, wykształconych, atrakcyjnych. Spełnili oczekiwania rodziców, nie zawiedli samych siebie. O ile dążenie do wyznaczonego celu w życiu szło im gładko, o tyle stagnacja, po zdobyciu go, okazała się zbyt wysoko ustawioną poprzeczką.

Sztuka, środkiem ciężkości trójkątów, obarczała moment zetknięcia kochanki ze zdradzaną. Targana histerycznym płaczem Kate Winslet, która w „Małych dzieciach” (2006) Todda Fielda zakradła się pod rezydencję kochanka, by móc porównać się z jego żoną – jak się okazało - seksbombą, stanowiła najdoskonalszą scenę filmu. LCD Soundsystem śpiewając w „Someone great” (2007): You're smaller then my wife imagined/Suprised you were human również dają obraz klęski wyobrażeń o „tej drugiej”. Tymczasem Lewkowicz płata figla. W jego filmie zarówno kochanka jak i żona są kobietami o ponadprzeciętnej urodzie. Obdarzone wdziękiem i seksapilem różnią się wyłącznie charakterami. Dzięki takiemu zabiegowi zagubienie bohatera zyskuje na wiarygodności. Bujający się na huśtawce uczuć Michał, chciałby „zjeść ciastko i mieć ciastko”. Miałby to jednak być posiłek tak delikatny, by okruchy nie spadły na dywan kochanki, a umorusanych ust nie odkryła żona.

Przekonujący jest Wojtek Zieliński w swojej roli (na tegorocznym FPFF w Gdyni nagrodzone jego kreację w „Chrzcie” Marcina Wrony). Jednak nawet jego najlepsza gra nie rozbuja na nowo huśtawki, która ugrzęzła, uderzając wcześniej o ziemię przez przydługie linki scenariusza. Choć placowi zabaw daleko do tego z „Małych dzieci”, warto rozbujać się trzema ćwiartkami filmu – niewygodne pytania są na tyle twarde, aby przetrwać konfrontację z podłożem.

Huśtawka, reż. T. Lewkowicz, dystr. ProCinema , 2010.

Recenzja powstała dzięki uprzejmości „Cinema-City Bonarka”.