Po drugiej stronie lustra

Gabriel Garcia Marquez, od kiedy wymyślił całą społeczność Macondo, stał się jednym z najpopularniejszych pisarzy na świecie. Przez przyjaciół nazywany pieszczotliwie Gabo, jest postacią zdecydowanie nietuzinkową, której życie to materiał na nie jedną, a kilka książek. O spisanie dziejów tego jednego z szesnastu dzieci telegrafisty z Aracataci pokusił się Gerald Martin. Biografia twórcy „Jesieni patriarchy” powstała po ponad 15 latach pracy na bazie niezliczonych wywiadów z autorem, jego rodziną i przyjaciółmi. Efekt – mistrzowski.

Martin przedstawia czytelnikom Gabriela Garcię Marqeza, jakiego nie znają. Oto kilkuletni Gabo prowadzony za rękę przez ukochanego dziadka. Gabo w długich anarchistycznych włosach, sfatygowanych, kolorowych spodniach i cudacznych koszulach w kratę. Gabo sypiający w redakcji na belach papieru, wynajmujący pokój w burdelu, zbierający w Paryżu puste butelki i stare szmaty, by dostać za nie grosze w detalicznych sklepach. Gabo jako komiwojażer sprzedający encyklopedie po odrzuceniu przez wydawnictwo „Szarańczy”. Gabo od dziecka zakochany w Mercedes. Gabo z grupą cyganerii. Wreszcie Gabo odbierający nagrodę Nobla w białych kalesonach, otoczony przez mężczyzn ubranych we fraki.

Gerald Martin oprócz opisu faktów z życia pisarza, pokusił się także o głęboką analizę psychologiczną swojego bohatera. Starał się wyjaśnić skąd wzięła się obsesja Gabriela Garcii Marqeza na punkcie nieślubnego pochodzenia i kazirodczych związków, jaki wpływ miał na niego dziadek Nicolas i babka Tranquillina oraz jak kształtowały się jego trudne relacje z ojcem. Martin stawia pytania, wyciąga wnioski, w efekcie tworząc fascynujący portret psychologiczny, który sprawia, że sylwetka pisarza staje się czytelnikowi niezwykle bliska.

Nad biografią Marqeza unosi się duch jego powieści życia – „Stu lat samotności”. Sam Gabo niejednokrotnie twierdził, że daleko mu do realisty magicznego, gdyż jest tylko marnym notariuszem, który kopiuje to, co leży na biurku. Gerald Martin, zagłębiając się w mroczne labirynty genealogii rodziny pisarza, odkrywa postacie, na których autor „Miłości w czasach zarazy” się wzorował i które zaludniają świat jego prozy. Wspomnienia tworzące podstawę mitologicznego Macondo pozwalają czytelnikowi spojrzeć na twórczość Noblisty z zupełnie nowej perspektywy. Świat realny miesza się ze światem fantastycznym, a obrazy znane z powieści -odczarowane, wcale nie tracą na uroku. Karty biografii Marqueza wypełniają motywy wielokrotnie wykorzystywane w jego książkach. Można tu znaleźć żółte motyle, które później będą fruwały w pobliżu robotnika Kompanii Bananowej - Mauricia, złote rybki wytwarzane przez Aureliana Buendię, a nawet legendarny kasztanowiec, do którego zostanie przywiązany Jose Arcadio.

Dużo uwagi Martin poświęca socjalistycznemu zaangażowaniu Gabo i jego kontrowersyjnej przyjaźni z Fidelem Castro. Marquezowi, który po osiągnięciu literackiego sukcesu angażował się w sprawy Kuby, często towarzyszyła wrzawa medialna. Mimo niepoprawnie politycznych poglądów był bardzo lubiany przez ludzi władzy, więc nic dziwnego, że karty jego biografii zaludniają takie postacie jak król Hiszpanii Juan Carlos, czy Bill Clinton. Obok nich niejednokrotnie można spotkać pisarzy latynoamerykańskiego boomu: Mario Vergasa Llosę, Julio Cortazara, Alejo Carpentiera, czy Ernesto Sabato.

Dynamizm kreowanych obrazów, połączony z przejrzystym prowadzeniem narracji sprawia, że biografię Marqueza czyta się jak dobrą powieść. Napisana językiem żywym, dalekim od suchej faktografii wciąga w krąg życia pisarza, analizując jego złożony charakter i rozwiewając krążące wokół niego mity. To książka doskonała literacko, pełna nieznanych dotąd szczegółów, która pozwala spojrzeć na Gabriela Garcię Marqueza, omijając marketingowe dekoracje i PR-owskie sztuczki.

Gerald Martin, Gabriel Garcia Marquez. Życie, Świat Książki, Warszawa 2009.