Serce krwawi

Polska rzeczywistość jest szara, nudna, depresyjna, zachęca do łamania prawa, pomaga w popadaniu w nałogi, niekiedy człowieka przyciśnie i skłoni do targnięcia się na własne życie. Brzmi ten wstęp pesymistycznie, ale taka też jest najnowsza książka Włodzimierza Nowaka. „Serce narodu koło przystanku” pokazuje kawałek najnowszej historii III Rzeczpospolitej, skupiając się w szczególności na tych, z którymi transformacja ustrojowa obeszła się w niezwykle brutalny sposób, zabierając im miejsca pracy, środki, a niekiedy też chęci do życia.

Włodzimierz Nowak jest znany zapewne każdemu czytelnikowi „Dużego Formatu”, ci jednak którzy nie sięgają po "Gazetę Wyborczą", powinni kojarzyć autora z głośną publikacją - „Obwód głowy”. Przyznam się szczerze, że czytając poprzedni zbiór reportaży Nowaka, dowiedziałem się o liczbie zgwałconych przez Armię Czerwoną Niemek, samobójstwach popełnianych przez całe wioski, sposobach selekcji aryjskich dzieci. Byłem poruszony. Gdy przeczytałem relację z Powstania Warszawskiego widzianą oczami żołnierza Wehrmachtu - włos mi się zjeżył na głowie. Mało jest książek, które wywołują taki wstrząs. Jest to w znacznej mierze zrozumiałe - temat II wojny światowej, największej, najokrutniejszej i kosztującej życie miliony istnień, siłą rzeczy musi robić wrażenie. Nigdy bym też wtedy nie przypuszczał, że podobne emocje będą mi towarzyszyć, gdy ten sam autor opowie mi historię współczesną, co więcej, tak strasznie bliską, bo przecież mającą miejsce tuż obok.

Potencjalnym bohaterem reportaży Nowaka mógłby zostać każdy - nasz krewny, sąsiad, kolega z lat szkolnych bądź sprzątaczka, którą widujemy na co dzień na uczelni, w pracy, w supermarkecie.

„Serce narodu koło przystanku” to zbiór bardzo równy. Wszystkie teksty w nim zawarte są na bardzo wysokim poziomie. Gdy trzeba trzymają czytelnika w napięciu, rozbudzają ciekawość, grają na całej gamie emocji, niekiedy rozbawiają, by za chwilę w kurczliwym uścisku chwycić za gardło. Opowiedziane tu historie są tak różnorodne i dotyczą kompletnie innych tematów, stąd też ciężko jest je ze sobą zestawiać. Bo przecież jak można porównywać dramat chłopaka uzależnionego od anabolików z tragedią matki, która zmuszona jest bezsilnie patrzeć, jak jej własne dziecko z każdym kolejnym dniem przybliża się do śmierci? Jak skonfrontować ze sobą perypetie wchodzących w dorosłość młodych ludzi, z których jedni - aby jakoś sobie radzić - dokonują przestępstw, drudzy - widząc bezsens sytuacji - wybierają inną drogę i odbierają sobie życie? Kto wie jednak, czy jeszcze bardziej niż dramaty jednostek, nie dotyka czytelnika, bijące z kart książki, rozczarowanie tym, co stało się w kraju po ’89 roku? Mówi o tym reportaż tytułowy, ale też ostatni tekst zamieszczony w zbiorze, będący dość osobistą relacją z ostatnich dwudziestu lat życia Nowaka. Autor, czujący się współodpowiedzialnym za los tych, którym się nie poszczęściło, podejmuje próbę przeanalizowania tego okresu. Bierze część winy na siebie (był lokalnym działaczem „Solidarności”), bije się w pierś, próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie, skąd wziął się podział na Polskę A i B, w którym momencie popełniono błąd? Odpowiedzi tej nie znajduje, ale chyba też nie sposób, aby było inaczej.

„Serce narodu koło przystanku” jest niczym czkawka, która męczy nasz kraj. Ale to dobrze. Przyda nam się taka zgaga, która wraca od czasu do czasu i nie pozwala zapomnieć. Zapomnieć o tym, że wcale nie jest tak różowo, jakbyśmy chcieli, aby było. Okres przemian wciąż trwa, wszystkiego jeszcze nie zrobiono, ba, możliwe, że wciąż więcej jest jeszcze przed nami niż za.

Włodzimierz Nowak, Serce narodu koło przystanku, wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2009, 256 s.