Specjalista od osobowości mordercy

Paul Britton to jeden z najsłynniejszych brytyjskich profilerów, a także prekursor psychologicznej analizy zbrodni. Od początku lat osiemdziesiątych, uczestniczył w ponad stu śledztwach na Wyspach Brytyjskich, które w większości dotyczyły brutalnych, często seryjnych morderstw, przestępstw na tle seksualnym i szantażów. „Profil mordercy” to książka, w której autor nie tylko nakreśla psychologiczne profile sprawców, z którymi miał do czynienia, ale także szczegółowo opisuje kolejne etapy śledztw, w których brał udział.

Pierwsze wydanie „Profilu mordercy” w Wielkiej Brytanii miało miejsce w 1997 roku. Na polski rynek wydawniczy książka trafiła dopiero po trzynastu latach od momentu jej opublikowania. Z tego powodu nie znajdziemy w niej aktualnych informacji, dotyczących zastosowania profilów sprawców zbrodni we współczesnych śledztwach, nie dowiemy się także o ogromie postępów, jakie poczyniła ta dziedzina w ostatnich latach. Możemy za to bardzo dokładnie prześledzić jej początki i rozwój profesjonalnego wykorzystania psychologii w pracy śledczej. Wszystko to będzie możliwe, dzięki przykładom  spraw, w których analiza psychologiczna sprawców nie tylko stanowiła jeden z licznych filarów śledztwa, ale często całkowicie zmieniała bieg dochodzenia, wprowadzając policję na nowe tory i znacząco przyspieszając znalezienie mordercy. Wszystkie sprawy, przedstawione w książce zostały zakończone, a imiona i nazwiska osób w nich uczestniczących  zmienione, jeśli wcześniej nie były znane opinii publicznej.

Ogromnym plusem książki jest klarowny język autora, który unika naukowego żargonu. Poszczególnych etapy analizy psychologicznej, którą tworzy na prośbę policji, przedstawia czytelnikowi w sposób jasny i przystępny, jednocześnie nie robiąc z niego idioty, tak jak to zazwyczaj ma miejsce w innych popularnonaukowych pozycjach. Na każdej stronie książki widać  głęboki profesjonalizm i zaangażowanie Brittona w prowadzone śledztwa.  Na pierwszy rzut oka można zauważyć, że mamy do czynienia z fachowcem, który nie waha się przed zdiagnozowaniem osobowości potencjalnego mordercy i odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki zdecydowały o tym, że dopuścił się popełnienia zbrodni. Britton to swego rodzaju psycholog-detektyw, który nie tworzy swoich analiz jedynie w zaciszu własnego biura, ale wraz z policją bada ślady zbrodni, rozmawia z podejrzanymi, a także sugeruje taktykę, którą powinien zastosować wymiar sprawiedliwości. W razie niepowodzenia potrafi się jednak przyznać do błędu, często zwraca uwagę także na fakt, że analiza psychologiczna jest tylko jednym z narzędzi, które powinny stosować organy śledcze.

Wśród śledztw zaprezentowanych przez Brittona znaleźć można głośną sprawę szantażysty grożącego zatruciem karmy dla psów i odżywek dla niemowląt w brytyjskich supermarketach, dwójki nastolatków, którzy porwali z centrum handlowego i zamordowali kilkuletniego chłopca, a także małżeństwa, które wykorzystywało seksualnie młode kobiety, a ich zwłoki zakopywało w swoim ogródku lub zamurowywało w ścianach domu. Analiza osobowości seryjnych morderców i gwałcicieli niejednokrotnie przyprawia czytelnika o dreszcze, tym bardziej, gdy uświadamia sobie, że ich ofiary często były atakowane w biały dzień w parku lub w ich własnym domu.

Skala przestępstw jest naprawdę szeroka, a ich szczegółowy i niekiedy drastyczny opis sprawia, że nie jest to lektura, za którą powinniśmy się zabierać przed zaśnięciem. Jestem przekonana, że po jej przeczytaniu niejeden z czytelników zrezygnuje z jazdy autostopem i samotnych wieczornych spacerów, a w zamian za to skieruje się na kurs samoobrony albo do najbliższego sklepu z militariami po zakup paralizatora, czy chociażby gazu pieprzowego.

Paul Britton, Profil mordercy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2010