Zaczarowany dorożkarz

Nie będzie przesadą nazwanie Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego jednym z najpoczytniejszych polskich poetów. Jego wiersze nie tylko nadal figurują w szkolnych podręcznikach, ale także w domowych biblioteczkach tych, którzy nie mają na co dzień zbyt dużo do czynienia z poezją. Na rynku muzycznym pojawiają się coraz nowe interpretacje jego utworów, a stworzony przez poetę najmniejszy teatr świata nie stracił nic na swojej aktualności.

Mało kto jednak zna choćby w przybliżeniu koleje losu Gałczyńskiego, które nie były zawsze tak kolorowe, jak mogłoby się to pozornie wydawać. Zmienić to może biografia „Zielony Konstanty”, pióra Kiry Gałczyńskiej. Któż bowiem mógłby o poecie opowiedzieć lepiej niż jego własna córka.

Cechą szczególną biografii Gałczyńskiego jest jej ogromna polifoniczność. Kira Gałczyńska zbudowała ją bowiem na bazie wielu niewykorzystanych dotąd materiałów, takich jak korespondencja poety, jego  bliskich i przyjaciół, archiwa polskiej prasy, bardzo ważny Notatnik Gałczyńskiego – spisywany w czasie jego pobytu w hitlerowskim stalagu, czy wreszcie jego nigdzie dotąd niepublikowane wiersze. Dużą rolę odegrały tu także własne wspomnienia autorki i opowieści jej matki Natalii. Kira Gałczyńska oddając głos nie tylko przyjaciołom Konstantego Ildefonsa, ale także jego wrogom, uniknęła stworzenia książki – peanu na cześć poety. Dlatego znajdziemy tu także wiele negatywnych wypowiedzi na jego temat, krytykę jego twórczości powojennej i oskarżeń o kolaborację z rządem komunistycznym.

Gałczyński rozumiał i opisywał świat w sposób niebanalny. Autorka jego biografii stara się odkryć przed czytelnikiem sposób myślenia poety, źródła i inspiracje jego twórczości, a także mechanizmy za pomocą których tworzył. Obrazowo pokazuje jak zmieniały się jego marzenia, plany, spojrzenie na świat, jakie piętno wypaliła na nim wojna i komunizm. Kulisy powstania poszczególnych utworów, wcale nie umniejszają ich niezwykłości, ponieważ często im samym daleko było do oczywistości. Gałczyński tworzył pod wpływem chwili, pojedynczych, przypadkowych zdarzeń, które natychmiast przemieniały się w wersy. „Zielony Konstanty” obfituje właśnie w takie historie – nagłe, niespodziewane, czasem przezabawne, często zatrważająco smutne, zawsze jednak pozwalające na nowo odkryć wiersze poety.

Ta ogromna liczba faktów i zdarzeń z  życia Gałczyńskiego ubrana jest w szaty powieści wspomnieniowo-sentymentalnej, w której uczestniczy także autorka. Kira swoją opowieść o ojcu rozpoczyna od opisu miejsca, w którym wszystko się zaczęło – od Gałczyna – wsi, z której wywodzić miała się rodzina poety. Córka wędruje śladami ojca nie tylko na początku, towarzyszy mu przez całą narrację, wcale się z tym nie kryjąc. Nie jest to bynajmniej zarzut braku obiektywizmu, ale przepiękne świadectwo relacji rodzicielskiej, która buduje się na nowo podczas pisania opowieści o Gałczyńskim.

Podróż wspomnieniowa, w którą zabiera czytelników Kira Gałczyńska to także niepozbawiona uroku historia Polski międzywojennej wraz z jej artystyczną bohemą, światkiem uniwersyteckim i środowiskiem literackim. Nic dziwnego, że niejednokrotnie można spotkać tu Czesława Miłosza, czy Hankę Ordonównę i poznać ich nowe, mało znane oblicze. Ale najważniejsza jest tu postać samego Konstantego – z jego nieprzeciętnością poety i wadami zwykłego człowieka. Nie jest to spiżowy pomnik wystawiony ojcu przez kochającą córkę. To opowieść o człowieku, któremu życie dało w kość, który sam potykał się na jego ścieżkach, ale nadal potrafił patrzeć na świat oczami dziecka i odnajdywać niecodzienność w codzienności.

Kira Gałczyńska, Zielony Konstanty, Świat Książki, Warszawa 2011.