Soczysty boa na talerzu, partyzanci-zbóje w dżungli, sprytni szamani i indiańskie wioski, w których zatrzymał się czas – wszystko to podane w wersji skondensowanej, na błyszczącym papierze, obok egzotycznych fotografii. Czyli: literatura podróżnicza XXI w., wydanie polskie. A w nim Ona i On – Blondynka i Gringo, zagubieni w gąszczu dzikiej roślinności, krwiożerczych moskitów, duchów i półnagich tubylców. Zaciekawieni? Posłuchajcie…
Nie ma roku w świecie literackim, który obszedłby się bez ustanowienia nowej nagrody. Można nawet mówić o swoistej modzie na literackie wyróżnienia. Każde szanujące się miasto musi przyznać swoje laury. W tym roku m. st. Warszawa postanowiło docenić reporterów i ustanowiło Nagrodę im. Ryszarda Kapuścińskiego za Reportaż Literacki. Jej laureata poznamy w połowie maja.
Niekiedy myślę, że wy Europejczycy jesteście tacy brutalni i tacy głupi. Nasz problem jest waszym problemem i problemem wszystkich, jest problemem ludzkości. Ale wy chcecie cieszyć się waszym pięknym światem i o nic się nie troszczyć (…) chcecie zyskać na czasie, zachować jak najdłużej wasze życie w obecnej postaci. Niemcy? Nigdy więcej. A trzymajcie sobie, Niemcy, wasz przeklęty, piękny kraj dla siebie.
Różnica między literaturą a dziennikarstwem polega na tym, że dziennikarstwo jest nieczytelne, a literatury nikt nie czyta – rzekł niegdyś kąśliwie, niemniej jednak trafnie, Oscar Wilde. Są takie różnice, które łączą. A łączą wtedy, gdy między sprzecznymi z pozoru zjawiskami zachodzi niewątpliwy związek. Dziennikarstwo bez literatury – jako źródła informacji i inspiracji – istnieć nie może. Natomiast literatura bez dziennikarstwa – wręcz przeciwnie, ale to temat na inny artykuł.
Polska rzeczywistość jest szara, nudna, depresyjna, zachęca do łamania prawa, pomaga w popadaniu w nałogi, niekiedy człowieka przyciśnie i skłoni do targnięcia się na własne życie. Brzmi ten wstęp pesymistycznie, ale taka też jest najnowsza książka Włodzimierza Nowaka. „Serce narodu koło przystanku” pokazuje kawałek najnowszej historii III Rzeczpospolitej, skupiając się w szczególności na tych, z którymi transformacja ustrojowa obeszła się w niezwykle brutalny sposób, zabierając im miejsca pracy, środki, a niekiedy też chęci do życia.
Na oficjalnej stronie jednego z najwybitniejszych polskich reporterów czytam: Jeśli pisarz czerpie z życia, to kto jest właścicielem tej historii: pisarz czy życie? Oto fundamentalne pytanie towarzyszące literackiej hybrydzie, za jaką uznaje się współczesny reportaż pisany. Bo skoro reportera-literata ograniczają, przynajmniej z założenia, fakty – to skąd w tekstach najwybitniejszych polskich reportażystów iście barokowy koncept i pełna dowolność kompozycyjna?
W najnowszej książce Max Cegielski stara się udowodnić, że kultura Turcji od zawsze przewyższała kulturę europejską. Jeśli coś zamieniło ludzi w potwory, to na pewno nie religia, ale polityka i próba zmienienia historii kraju oraz wykorzenienie tradycji.
Każdy polski gimnazjalista wie, że dzięki twórczości Ryszarda Kapuścińskiego polska szkoła reportażu stała się nie tylko powodem do dumy, lecz także, obok kiełbasy i wódki, jednym z naszych bardziej chodliwych towarów eksportowych. I słusznie. Inna sprawa, że w świadomości owego żaka funkcjonują zazwyczaj nazwiska dość leciwe, które albo już nasz padół opuściły (Kapuściński, Wańkowicz), bądź też z racji wieku, co jest oczywiście zrozumiałe, zbyt wielkiej aktywności już nie wykazują (Krall). A szkoda, bo jest w Polsce masa ciekawych reportażystów, którzy godnie wielkich mistrzów zastępują. Jacek Hugo-Bader jest właśnie jednym z nich.
